Humor to zdolność dostrzegania komizmu i reagowania śmiechem albo sam komiczny rys wypowiedzi czy sytuacji. W polszczyźnie słowo ma też drugie, codzienne znaczenie: nastrój, samopoczucie („mieć dobry humor”). Poprawna pisownia to humor — z literą h.
Humor czy „chumor” – jaka pisownia jest poprawna?
Poprawnie: humor, humoru, humorem, humorystyczny, humoreska, humorzasty. Forma „chumor” jest błędna (częsty błąd wynika z niepewności przy wymowie h i ch w polszczyźnie).
Ciekawostka: „Humor” jest zapożyczeniem (przez łacinę i języki zachodnioeuropejskie). Dawniej wiązano je z „humorami” organizmu, czyli płynami ustrojowymi, od których miał zależeć temperament. Z czasem znaczenie przesunęło się w stronę nastroju i komizmu.
Synonimy słowa „humor” – pełna lista (alfabetycznie)
dyspozycja, dowcip, dowcipność, figlarność, humorystyczność, komizm, kpina, kpiarstwo, krotochwilność, lekkość, nastrój, poczucie humoru, prześmiewczość, rubaszność, samopoczucie, satyryczność, swawola, usposobienie, wesołość, żart, żartobliwość
Grupy znaczeniowe i konteksty użycia
-
„Humor” jako nastrój / samopoczucie (neutralnie, codziennie):
dyspozycja, nastrój, samopoczucie, usposobienie -
„Humor” jako zdolność do żartowania i odbierania żartów (neutralnie):
dowcipność, poczucie humoru, żartobliwość -
„Humor” jako cecha wypowiedzi / stylu (bardziej formalnie lub opisowo):
humorystyczność, komizm, lekkość, satyryczność -
Odcień potoczny i bardziej „żywy”, niekiedy rubaszny:
dowcip, krotochwilność, rubaszność, swawola, wesołość, żart -
Humor kłujący, podszyty drwiną (emocjonalnie ostrzejszy):
kpina, kpiarstwo, prześmiewczość
Subtelne różnice między bliskoznacznymi
Dowcip to raczej pojedynczy „strzał” — konkretny żart, puenta, riposta. Dowcipność opisuje stałą cechę: łatwość tworzenia i podawania żartów.
Komizm brzmi bardziej opisowo i „analitycznie” — nadaje się do mówienia o scenie, dialogu, sytuacji („komizm postaci”, „komizm omyłek”). Humorystyczność jest łagodniejsza: sugeruje, że coś ma lekki, zabawny ton, bez koniecznie wyrazistej puenty.
Krotochwilność ma odcień lekko staroświecki; pasuje do sytuacji swobodnych, towarzyskich, czasem nieco gawędziarskich. Rubaszność wskazuje na humor dosadny, „grubszą” żartobliwość — często z przekraczaniem granic dobrego smaku.
Uwaga o drwinie: „kpina” i „kpiarstwo” bywają używane jak synonimy humoru, ale przenoszą akcent ze śmiechu „z czymś” na śmiech „z kogoś”. To już nie tyle wesołość, co ocena i przewaga.
Przykłady użycia synonimów w zdaniach
Po rozmowie wrócił w świetnym nastroju i od razu zrobiło się lżej w domu.
W tekście dominuje subtelny komizm, bez nachalnych gagów i łatwych puent.
Na spotkaniach rozbraja wszystkich dowcipnością — potrafi obrócić niezręczność w żart.
To miała być krotochwilność, ale wyszło zbyt ostre kpiarstwo i część osób poczuła niesmak.